GRC-jaarverslag over 2025. Monumenten verduurzamen: voor mensen, door vakmensen
Het Gelders Restauratie Centrum kijkt terug op een succesvol 2025. De doelstelling was, zoals ieder jaar, primair het opleiden van goed gekwalificeerde restauratie-vakmensen, zodat de vele monumenten in Gelderland behouden blijven voor de toekomst. Dat gebeurt altijd in samenwerking met een groot aantal partners én met de belangrijke steun van de provincie Gelderland, al 15 jaar. Het jaarverslag kijkt op 2025 terug aan de hand van drie ‘contouren’ uit het Aanvalsplan ‘Cultuurhistorie is mensenwerk’ (2023).
Inleiding
“Hebben we voldoende kennis en hebben we voldoende vakmensen om ons erfgoed te restaureren?” Dat zijn de acute vragen die, na het uitbranden van de Vondelkerk en een aantal historische panden in de binnenstad van Arnhem, opeens gesteld worden. Maar het antwoord daarop kennen we; dat antwoord is al heel lang ‘nee’. Het was, 15 jaar geleden alweer, de reden voor het oprichten van het GRC door de provincie Gelderland. Het GRC is in die tijd uitgegroeid tot een bruisend centrum waar vakmensen worden opgeleid en kennis wordt vergaard en gedeeld, om het vakmanschap in de restauratiesector op peil te houden én te vernieuwen. Ook die vernieuwing is, vanwege de noodzaak van energiebesparing, vanwege het gebruik van nieuwe materialen en vanwege nieuwe technieken, in een stroomversnelling geraakt. En daarnaast hebben we in 2025 hard gewerkt, zoals altijd met een groot aantal partners, aan bijvoorbeeld de samenwerking binnen de De Gelderse Erfgoed Alliantie (GEA) en aan de Kwaliteitsregeling Kennis & Kunde. Dit jaarverslag behandelt een aantal kernpunten aan de hand van drie ‘contouren’ uit het Aanvalsplan ‘Cultuurhistorie is mensenwerk’ uit 2023.
Contour 1: Opleidingen zonder drempels
Dit jaar hebben we extra accent gelegd op het bevorderen van de instroom in de restauratie en mobiele erfgoedwerkplaats en het opleiden op locatie. De belangrijkste activiteiten waren
1. De opleiding Technicus Hout & Restauratie (THR), in samenwerking met RIBO, het ROC van Twente en Zaanstad en sinds afgelopen jaar ook in Groningen.
2. Specialist Restauratie Timmeren en Metselen (SRTM), mbo-4-restauratieopleiding, in samenwerking met het Nationaal Centrum voor Erfgoedopleidingen.
3. De Leergang Innovatief en Energiebesparend Restaureren, voor professionals, samen met de HAN.
4. Een groot aantal korte, efficiënte cursussen voor professionals, vaak op locatie.
5. De mobiele erfgoedwerkplaats Reuversweerd speelde daarin een grote rol. Daarnaast hebben we ook op kasteel Staverden activiteiten kunnen organiseren.
Contour 2: Ruimte voor vakmanschap, maatwerk en flexibiliteit
In het Aanvalsplan wordt een koppeling gelegd tussen Overheid, Onderwijs/opleidingsbedrijven en Ondernemers. Het GRC waarborgt daarbinnen de O van onderwijs. Voor de nieuwe periode 2027-2031 streven we ernaar om de doelstellingen voor de O van overheid mee te nemen en te verwerken in het beleid. Zorgpunt blijft namelijk ook in 2025 de capaciteit en kwaliteit van ambtelijke vertegenwoordigers op gemeentelijk niveau. Het GRC is aangesloten bij de Stichting GO GO (Gelderse Opleidingsbedrijven Gebouwde Omgeving), waarin gewerkt is aan onder andere instroombevordering, PR en opleidingen. Binnen ons cursus- en opleidingsaanbod streven we ernaar om maatwerk en flexibiliteit te bieden door vraaggericht aanbod, zowel fysiek als digitaal. Dat onderscheidde ons in het verslagjaar van andere aanbieders. Ook bleven we werken aan een format voor een bedrijfsopleidingsplan, met name voor de Gelderse Kennis & Kunde-bedrijven. Dit format geeft de bedrijven een handvat voor een structurele en passende aanpak van opleiding en bijscholing van hun restauratiepersoneel. Sinds einde verslagjaar is de uitvoering van de Kwaliteitsregeling Kennis & Kunde ook ondergebracht bij het GRC.
Contour 3: Ruimte voor innovatie en cross-overs
Deze contour is in 2025 voornamelijk ingevuld met de uitbouw van ons Kennisnetwerk Duurzaamheid en Innovatie (D&I) en het tot stand brengen van een Duurzaamheidscentrum (DuCe). Het belang van duurzaamheid en Innovatie kan in deze tijd namelijk nauwelijks worden overschat. Het Kenniscentrum D&I bestaat uit zo’n 300 leden, professionals uit de monumentensector in Gelderland. Een kernteam van tien leden geeft sturing aan de inhoud van bijeenkomsten, waarin vrijelijk kennis wordt gedeeld. Dit blijkt de toepassing van innovatieve oplossingen in de sector echt te versnellen. In 2025 heeft het opzetten en ontwikkelen van een DuurzaamheidsCentrum (DuCe), op de bovenverdieping van het huidige GRC-gebouw in Velp, veel aandacht gekregen. Het doel van het centrum is om de actuele kennis op het gebied van duurzaamheid op een aansprekende wijze zichtbaar te maken voor zowel professionals als niet-professionals (vooral monumenteigenaren). Hiervoor is subsidie ter beschikking gesteld door het Cultuurfonds en het Hendrik Muller Fonds.
Communicatie,PR en zichtbaarheid
Om de bekendheid van, en instroom in, de opleidingsactiviteiten te bevorderen hebben we in 2025 weer stevig ingezet op promotie, (voornamelijk) via sociale media. Die succesvolle aanpak zal het communicatie team verder uitbouwen. Daarnaast werkten we hard aan het vergroten van de zichtbaarheid van het GRC zowel als de restauratiebranche zelf en het bereiken van zoveel mogelijk relevante doelgroepen. Het is van groot belang voor de restauratiebranche om voldoende en echt vakbekwame professionals op te leiden voor de toekomst. Een toekomst waarin we niet pas in paniek raken als het restauratie-kalf al verdronken is; een toekomst waarin we erop kunnen vertrouwen dat ons gebouwd erfgoed in goede/betere staat kan worden doorgegeven, ook in tijden van groeiende klimaatonzekerheid.
