Nieuwe ‘TBC huisjes’ Bredevoort ingewijd tijdens Open Monumentendag 2025

Op zaterdag 13 september vond de onthulling plaats van twee vernieuwde TBC-huisjes in het voormalige klooster-sanatorium Sint Bernardus in Bredevoort. Studenten van onze opleiding THR zorgden voor het opknappen/vernieuwen van de laatste twee overgebleven ‘lighallen’. Burgemeester Stapelkamp van de gemeente Aalten onthulde een paneel met de geschiedenis daarvan.

Tuberculosebehandeling in sanatoria

Tuberculose (TBC) was in de 19e en begin 20e eeuw een heel ernstige ziekte. Het was de oorzaak van een kwart van alle overlijdens in Nederland. Één van de varianten, Long-turberculose, was ook nog eens besmettelijk. Het was alleen te genezen, dacht men toen, met rust, gezonde voeding, frisse lucht en zonlicht. Patiënten werden daarom vaak naar een sanatorium gestuurd. Daar lagen zij, overdag, buiten in ‘lighallen’, zelfs in de winter. Veelal verbleven de patiënten, afkomstig uit het hele land, meerdere maanden in het sanatorium.

Bredevoort

In Bredevoort lag het Sint Bernardus klooster/sanatorium. Het was een initiatief van Pastoor Bernardus Mulder, die hiermee tevens een katholiek schooltje kon financieren. De 20 patiënten, die hier werden verpleegd, betaalden namelijk niet weinig voor de behandeling. Kosten voor de faciliteiten bedroegen zo’n anderhalve á twee Gulden per dag en voor de medicijnen werd ook nog eens f 7,50 á f 10 per maand berekend. In de tuin van Sint Bernardus stonden zeker tien lighallen, met de open zijde naar de zon gekeerd. Twee daarvan, in de volksmond TBC-huisjes genoemd, zijn hiervan slechts overgebleven.

Restaureren/vernieuwen

‘Gebouw(d) om te blijven’ was het thema van de Open Monumentendag van 2025. Die blijvende waarde zit ‘m niet alleen in de constructies van gebouwen en objecten, maar vooral ook in de verhalen die ze vertellen. In het geval van de twee overgebleven lighallen oftewel ‘TBC-huisjes’, is dat het verhaal van de gezondheidszorg van meer dan honderd jaar geleden. Zowel het Vestingpark als de TBC-huisjes zijn rijksmonumenten. Bredevoorts Belang, de huidige eigenaar van het Vestingpark, waar het sanatorium lag, nam het initiatief tot de vernieuwing. De lighallen werden gedemonteerd en naar Velp vervoerd. Daar werden ze door studenten van onze opleiding Technicus Hout en Restauratie, onder begeleiding van de docenten, voor zover mogelijk opgeknapt en vernieuwd. Voor vervoer terug, het herplaatsen en schilderen zorgden plaatselijke bedrijven en vrijwilligers.

Onthulling

Op Open Monumenten-zaterdag 13 september vond de nieuwe ‘inwijding’ plaats. Burgemeester Stapelkamp van de gemeente Aalten, waaronder Bredevoort valt, verrichtte de openingshandeling. Hij onthulde een paneel met de geschiedenis van het sanatorium en de lighallen. Dat gebeurde in aanwezigheid van ‘moeder overste, mijnheer pastoor, de sanatoriumdokter’ en een groot aantal genodigden. Namens het GRC waren bedrijfsleider Roy Jansen en directeur Jan Gersen aanwezig, die graag de dankzeggingen voor de fijne samenwerking in ontvangst namen.