Maker van de maand: Jos te Brake, Docent cursus over nok- en kepervorsten van GRC en NRC

Onze maker van de maand is dit keer een historisch metselaar met meer dan 50 jaar ervaring. Jos te Brake kent zo’n beetje alle denkbare vormen van metselverbanden, mortels, daken en dakpannen die in Nederland in de loop der eeuwen zijn gemaakt en toegepast. In de cursus ‘Leggen van nok- en kepervorsten op historische pannendaken’ van GRC en NRC behandelt hij, op vrijdag 27 maart 2026, samen met collega-docent Gert Tutert, in één dag de ins en outs van soorten pannendaken en gebruikte mortels. Voor alle restauratie-metselaars is deze dag een must.

Jos te Brake, historisch metselaar in hart en nieren

Om Jos een ervaren vakman te noemen is eigenlijk een understatement. Begonnen als metselaar bij een klein bouwbedrijf deed hij eerst van alles, van metselen en voegen tot stuccen en meer. Vanaf 1980 tot vorig jaar werkte hij bij Bouwbedrijf Hoffman als restauratiemetselaar. Daar heeft hij zich steeds meer ontwikkeld, van metselaar tot voorman-metselaar en uitvoerder. Er is dus weinig in het metselvak dat Jos niet weet. Hij heeft veel van de Gelderse kerken, landhuizen en kastelen onder handen gehad. Een paar voorbeelden zijn Huis Bergh, Kasteel Twickel, Kasteel Biljoen en Landgoed Reuversweerd. Tegenwoordig werkt hij nog steeds als adviseur, want hij kan het werken niet laten, met zijn bedrijf Historisch Gevel Advies.

Cursus Leggen van nok- en kepervorsten op historische pannendaken van GRC en NRC

De cursus op 27 maart is een samenwerking tussen het GRC en het Nationaal Restauratie Centrum. We zijn blij dat Jos, samen met bouwhistoricus Gert Tutert en met ondersteuning van Ron Spaan, deze dag onder zijn hoede neemt, want het is geen gemakkelijke materie. Nokvorsten, voor wie dat nog niet weet, zijn de speciale halfronde dakpannen die op de nok (het hoogste punt) van zadeldaken en wolfdaken liggen. Kepervorsten dekken dan weer de schuine dakvlakken af die op schilddaken, torendaken en tentdaken liggen. Volgt u het nog? En dan zijn er ook nog allerlei verschillende mortels en manieren om die te verwerken.

Indeling van de cursus

De dag bestaat grofweg uit twee delen, een stuk theorie en een praktisch deel. Gert Tutert, ervaren Bouwhistoricus, vertelt over het benodigde rekenwerk en de geschiedenis van het metselen van historische pannendaken. Ook behandelen de docenten daarin zowel tent- (met alleen nokvorsten) als schilddaken met (zowel nok- als kepervorsten). In korte tijd horen de deelnemers ook alle ins en outs van soorten daken, soorten pannen en soorten specie door de eeuwen heen. Die zijn voor de restauratiepraktijk heel belangrijk. De cementspecie, die nu bijna overal gebruikt wordt, is namelijk van recente datum. Vaklieden hebben in Nederland meer dan vijf eeuwen gewerkt met kalkmortels van schelpen of kalksteen, die in brandovens werden verwerkt tot ongebluste kalk. Pas in de 2Oste eeuw zijn die in onbruik geraakt.

Praktijkmiddag

“Elke kalkmortel heeft weer zijn eigen, specifieke eigenschappen. Daar valt veel over te vertellen,” zegt Jos. “En ’s middags kunnen we dat ook laten zien. We demonstreren met verschillende soorten mortels en pannen. En we laten ook zien hoe je moet werken met de moderne hydraulische mortels. En ja”, zegt de historisch ambachtsman in hart en nieren, “we laten zelfs zien wat het verschil is met ‘prefab-mortels’. Dat is de tegenwoordig zoveel gebruikte cementspecie, hoewel we die voor historische daken natuurlijk afraden. Het is niet in overeenstemming met de historische waarden en het gedraagt zich ook echt anders. Als je je daar niet bewust van bent krijg je geen goed resultaat. Aan het einde van de middag gaan de cursisten ook zelf aan de slag met het leggen van vorstpannen op hoekkepers. Dan voel je zelf hoe de mortels zich gedragen en hoe je het beste resultaat krijgt. Dan komen theorie en praktijk bij elkaar.”

Wil je meer weten over deze cursus op vrijdag 27 maart, of je direct aanmelden?