Budgetverhogingen Instandhoudingsregeling opgenomen in gewijzigde begroting OCW

Op 2 juni 2025 stuurde minister Bruins (OCW) een brief aan de Tweede Kamer, waarin hij budgetverhogingen aankondigde. De brief was een reactie op onder andere het erfgoeddebat in de Kamer van oktober 2024. Daarin werden zorgen geuit over de financiële knelpunten in de monumentenzorg. De extra gelden komen bovenop de verhogingen die op 7 november al waren gepubliceerd in de Staatscourant.Die verhogingen zijn nu daadwerkelijk opgenomen in de begroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Budgetverhogingen Instandhoudingsregeling in begroting OCW
De Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (Sim) slaat op rijksmonumenten (of een zelfstandig onderdeel daarvan) die géén woonhuis zijn? Vaak is er sprake van achterstallig onderhoud en dat maakt de restauraties van die monumenten duurder en complexer dan nodig. Het beschikbare extra geld maakt het nu beter mogelijk de staat van onderhoud up-to-date te brengen. De budgetverhogingen waren al aangekondigd in de Kamerbrief over aanpak grote monumenten en religieus erfgoed van 2 juni, maar zijn nu daadwerkelijk opgenomen in een wijziging van de instandhoudingsregeling. Het gaat bij de maatregelen met name om het slimmer inzetten van middelen voor de monumentenzorg. Hierbij is ook gekeken naar het aanpassen van het bekostigingssyteem binnen de boekhoudkundige mogelijkheden. Ook heeft de Tweede Kamer extra geld beschikbaar gesteld voor de instandhouding van grote kerkgebouwen. Het extra bedrag bedraagt in totaal € 15,78 miljoen euro. Hiervan gaat € 3,5 miljoen naar archeologische monumenten en € 7,28 miljoen naar gebouwde monumenten in de categorie ‘groot’. Specifiek voor echt grote kerkgebouwen (herbouwwaarde van meer dan € 8,3 miljoen) wordt het budget met 5 miljoen euro verhoogd.

Verdeling van het nieuw vastgestelde budget
Hiermee komt het totaalbudget van de instandhoudingssubsidie dit jaar op € 113,9 miljoen. Het is als volgt verdeeld:

• Archeologische monumenten € 4,3 miljoen;Groene monumenten € 14,5 miljoen;
• Gebouwde monumenten € 91,2 miljoen (inclusief het budget voor grote kerkgebouwen);
• Verduurzamingsonderzoeken € 3,9 miljoen.

Ondanks het extra geld verwacht de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed voor dit en volgend jaar nog wel een overvraag. “Een deel van de aanvragen zal helaas moeten worden afgewezen. Maar dankzij het extra geld zal dit aantal aanzienlijk afnemen”, aldus de rijksdienst. De verwachting is dat die overvraag in de regeling vanaf 2027 of 2028 zal zijn weggewerkt.

Samenwerken is essentieel
De Kamerbrief noemt met name ook uitdagingen in de restauratiesector, zoals een tekort aan vakmensen en het steeds ingewikkelder worden van de opgaven door bijvoorbeeld de gelijktijdige noodzaak tot verduurzaming. Want ook hier geldt het aloude adagium, “Een te duur monument heeft geen toekomst”. Dit vraagt om een sterk professioneel netwerk en samenwerking tussen overheden, uitvoerders en kennispartners, zoals het Gelders Restauratie Centrum (GRC) en andere opleidings- en adviesinstituten. Goed opgeleide ambachtslieden kunnen ervoor zorgen dat achterstallig onderhoud tot het verleden gaat behoren. En omdat achterstallig onderhoud veel duurder en complexer is, besparen ze voor de sector dus eigenlijk geld. Jan Gersen, directeur van het GRC, pleit er daarom ook voor een deel van de subsidies, met vooruitziende blik, te reserveren voor het opleiden van vakmensen. Op deze manier brengen we vakkennis, innovatie en creativiteit samen voor een robuuste restauratiesector, die onze prachtige monumenten voor de toekomst kan behouden.